Ο Σάββας Καμίτσης, ήταν ο πρώτος κάτοικος του Αγαθονησίου, που δήλωσε στην εφορία της Καλύμνου την έναρξη τουριστικής μονάδας στο νησί. Το ‘78 έφτιαξε στο λιμάνι ένα μικρό ξενοδοχείο, ένα σπίτι στην ουσία, με μία κοινόχρηστη τουαλέτα και τέσσερα δωμάτια που θα φιλοξενούσαν τους λιγοστούς επισκέπτες του νησιού, και στην πορεία θα γινόντουσαν οκτώ και έπειτα δέκα και πλέον δεκατέσσερα. Ως το ‘84 που ήρθε το ρεύμα, τα δωμάτια φωτίζονταν με γκαζόλαμπες. Το 1987 έγινε πρόεδρος στην κοινότητα θέλοντας να κάνει ό,τι ήταν δυνατό ώστε να προοδέψει το νησί του, να γίνουν δρόμοι και υποδομές, να γίνει πιο εύκολη η ζωή των ντόπιων, να έρθουν και περισσότεροι επισκέπτες. Τους χειμώνες, πριν αναλάβει την κοινότητα, τους περνούσε στη Σάμο, ώστε να μπορεί να εργάζεται ως εργολάβος και οικοδόμος. Πήγαινε συχνά και στην Αθήνα για δουλειά το ‘60 και το ‘70. Μετέπειτα ωστόσο, αφότου ολοκλήρωσε και την θητεία του, δεν ήθελε να αφήνει το Αγαθονήσι για πολύ. Προτιμά την αίσθηση της ελευθερίας και της εμπιστοσύνης στους ανθρώπους. Προτιμά το να μπορεί να αφήνει τις πόρτες ξεκλείδωτες χωρίς κανέναν φόβο.

Κείμενο: Χριστίνα Κυπαρισσά

Το άρθρο ΣΑΒΒΑΣ ΚΑΜΙΤΣΗΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Marabou Project.

Το 1937 πήγε στην Λέρο, για να εξετάσουνε το αυτί του που δεν περνούσε ο πόνος του. Έμεινε εκεί και έπιασε δουλειά, έντεκα χρονών ήταν μονάχα. Δούλευε για μια ιταλική λιρέτα την ημέρα σε ένα μπακάλικο. Έξι μήνες αφότου έφυγε, τον γύρεψε ο Ιταλός καραμπινιέρη από το Αγαθονήσι να μάθει γιατί δεν είχε επιστρέψει ακόμη στο σπίτι του. «Κάθομαι για να δουλέψω 30 ημέρες, να μαζέψω 30 λιρέτες, να πάρω ένα τσουβάλι αλεύρι.» Έμεινε δύο – τρία χρόνια τελικά στην Λέρο και τις μάζευε τις λίρες, αλλά ενώ εκείνος τις έδινε στην αδερφή του πατέρα του, που τον φιλοξενούσε, να τις στέλνει στο νησί να αγοράζει για την οικογένεια αλεύρι, η θεία του τις κρατούσε. Και αυτό το έμαθε από τους Ιταλούς που του γύρεψαν πως τα χρήματα δεν στάλθηκαν ποτέ στο Αγαθονήσι.

Δούλεψε και στην Ρόδο, στην Σάμο, όπου είχε δουλειά, όταν ερχόταν δίσεκτο το έτος και δεν είχανε να θρέψουνε τα ζώα. Όταν όμως είναι μακριά από τον τόπο του, νιώθει τον ουρανό να τον πλακώνει. Τώρα που έφυγε και η γυναίκα του, θέλει κάθε μέρα να ανεβαίνει στα κηπάκια του, να τα ξεχορταριάζει και να τα καθαρίζει. Θέλει να ‘ναι δίπλα στη γη, να την ακουμπά. Κάποτε γυρνούσε και έτρεχε σε όλο το νησί άμα του ξέφευγε κανένα γαϊδούρι ή κανένα ζώο. «Σαν να ‘μαι παιδάκι είναι όταν κάμω τις δουλειές. Αν και τα πόδια μου πλέον στα μισά αρχίζουν πια και βαραίνουν.». Με τα παιδιά, τους συνομήλικούς του, που έζησαν μαζί και μεγαλώσανε, τα δρομουλάκια που γυρνούσανε και παίζανε, το μαντρί του παππού του που μαζεύονταν δεκαπέντε τσοπάνηδες και είχαν δεθεί σαν ένα για να επιβιώσουν, όλα αυτά, είναι που αγαπάει στο νησί, είναι όλα στην καρδιά του. Τώρα πια, είναι ο πιο μεγάλος στο νησί. Όλη του η παρέα που πέρναγε και τα έπιναν μαζί στο Μικρό Χωριό έχουνε φύγει. Βλέπει τα εγγόνια του τώρα, που δεν τραγουδάνε, δεν βρίσκονται με έναν άνθρωπο να συζητήσουν, να γλεντήσουν, μόνο δουλειά και έγνοια και το ‘χει παράπονο. Στα νιάτα του θυμάται πως και κάθε μέρα αν μπορούσαν, θα στήνανε και από κανένα γλεντάκι μετά τις δουλειές. Και άμα βγαίνανε να κάνουνε καντάδες, βάζανε ένα κρασάκι να πιούνε και ξεκινούσανε το τραγούδι με την ελπίδα, ίσα ίσα, να δούνε την κοπέλα που αγαπούσαν. Ούτε φιλήματα, ούτε κρατήματα, κανένα βλέμμα μονάχα αν μπορούσαν να ξεκλέψουν και ως εκεί επιτρέπονταν. Ο πατέρας του δεν τον άφησε να μάθει την λύρα γιατί φοβόταν μην του κλέψει τα μυαλά και δεν ασχολείται πια με τα ζώα. Την γυναίκα του την γνώριζε από μικρή. Εκείνη δούλευε υπηρέτρια, όπως και πολλά κορίτσια στην εποχή τους. Είχε τα δικά της βάσανα, είχε και εκείνος τα δικά του, την αγάπησε και τον αγάπησε. Κόντεψε να την χάσει δυο φορές ενώ ήταν έγκυος. Εν τέλει όμως, την αποχωρίστηκε αφότου πέρασε μαζί της 62 ολόκληρα χρόνια που χώρια της δεν έκανε. Και τώρα σαν βρει ευκαιρία, κάθεται και διαβάζει βιβλιαράκια, συνάξεις και κάθε λογής προσευχές, μήπως βοηθήσει την ψυχή της Αντωνιάς του, να ανοίξει για εκείνη η Παναγιά τις αυλές της, να την κάνει καμία αγκαλιά μπας και μαλακώσει τα βάσανά της.

«Γιατί δεν ξέρουμε μετά από εδώ πού θα πάμε. Ξέρουμε; Δεν ξέρουμε.»

Κείμενο: Χριστίνα Κυπαρισσά

Το άρθρο ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΟΤΟΡΟΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Marabou Project.

Ένα πρωί του ‘41, γύρω στις πέντε το χάραμα καθώς φροντίζανε τα ζώα, θυμάται που σήμαναν οι πρώτοι πυροβολισμοί του πολέμου για το νησί. Ακούγανε τα αεροπλάνα να πετούν επάνω απ’ τα κεφάλια τους και παραλίγο όλοι τους να είχαν εξαφανιστεί, εάν δεν δίνονταν σήμα από την ιταλική αστυνομία της Σάμου προς τις δυνάμεις κατοχής, ότι ο πληθυσμός ήτανε άμαχος και δεν υπήρχε λόγος ένοπλης εισβολής. Σχολείο κατάφερε να πάει ως την δευτέρα τάξη και αυτό κακήν κακώς μέσα στην κατοχή. Το 1946 που έμπαινε στα δεκατέσσερά του, ο πατέρας του τον χρειαζόταν πλέον στις δουλειές και έτσι το έκοψε το σχολείο. Έπρεπε να ταϊσουν, να αρμέξουν, να σπείρουν, να θερίσουν, να αλωνίσουν, να φτιάξουν τυρί, να ζήσουν απ’ όσα είχαν. Σε ένα μαντρί έξι- επτά οικογενειάρχες, αδέρφια και ξαδέρφια, θείοι και γαμπροί, κρατούσαν μαζί τα ζωντανά τους και τη μια μέρα τ’ άρμεγε ο ένας την άλλη ο άλλος, να φτιάξουν ντόπια μυζήθρα και τυρί, να έρθουν απ’ τη Λέρο και την Κάλυμνο να τα αγοράσουν. Καθώς έμπαινε το καλοκαίρι και στέρευαν τα ζώα, έπαιρναν μπρος τα καμίνια. Αφήνανε τα μαντριά και πιάνανε να κόβουνε ξύλα και να κάνουν κάρβουνα, να τα πουλήσουν στα καίκια που έρχονταν από τα γύρω νησιά, για να μπορούν οι άνθρωποί τους να μαγειρεύουν και να ζεσταίνονται, καθώς δεν είχαν ακόμη ούτε εκείνα ηλεκτρισμό.

Ως τις αρχές με μέσα του ‘80, εκτός από ηλεκτρισμό, το νησί δεν είχε ούτε λιμάνι, ούτε δρόμους, ούτε και πόσιμο νερό. Ένα πηγάδι υπήρχε με υφάλμυρο νερό και δυο δεξαμενές που μάζευαν ίσα ίσα για να μπορούν να μαγειρεύουν. Όταν έκλεισε τα σαρανταπέντε του, ο πατέρας του άφησε τα ζωντανά και χειροτονήθηκε ιερέας, δίνοντας στον κύριο Σταύρο μαζί με έναν από τους αδερφούς του να αναλάβουνε τα ζώα. Σχεδόν μέχρι τα ενενήντα του ασχολούνταν με δαύτα, ώσπου τα πούλησε γιατί το σώμα του δεν την στήριζε άλλο πια την φροντίδα τους. Ακόμη πηγαίνει όμως που και που, όταν βρίσκει ευκαιρία, στο μαντρί του εγγονού του να βοηθήσει, να ασχοληθεί όσο μπορεί, να του φύγει το κασαβέτι, όπως λέει. Γιατί δεν είχε άλλη επιλογή στην ζωή του απ’ το να τα αγαπήσει τα ζώα, να τα κάνει κομμάτι του. Αυτά τους έσωσαν μέσα στην φτώχεια του πολέμου. Όσοι είχαν ζώα, δίνανε το τυρί τους για να πάρουν ψάρια και χταπόδια. Δεν μετρούσε το χρήμα εκείνους τους καιρούς, μετρούσε η ζωή, και η ζωή ερχόταν από αυτά τα λιγοστά που είχαν για να φάνε και να επιβιώσουν μέσα σε εκείνες τις δύσκολες μέρες.

Κείμενο: Χριστίνα Κυπαρισσά

Το άρθρο ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΙΑΜΕΟΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Marabou Project.